Twee vrienden
Wladimir Wojnowitsj (geb. in 1932, foto) werd in 1974 uit de Russische schrijversbond gezet en in 1980 werd hij uit de Sovjetunie verbannen. In de tussenliggende periode werd hij beroemd door een satirische roman over het leven onder een totalitair regime, De merkwaardige lotgevallen van soldaat Tsjonkin, in 1975 verschenen in Parijs. Dat boek heeft hier jarenlang ongelezen in de boekenkast gestaan. En ja hoor, nu ik het eindelijk zou willen lezen, kan ik het niet meer vinden. De reden om nu naar die roman te zoeken is een ander boek van Wojnowitsj, dat ik net uit heb en dat ik goed en grappig vind: de novelle Twee vrienden, in 1967 gepubliceerd in de Sovjetunie, toen Wojnowitsj daar nog niet uit de gratie was.
De twee vrienden heten Valera en Tolik. Ze zijn een jaar of achttien, wonen allebei nog thuis, maar staan op de grens naar de volwassenheid. Tolik is nogal een branie, Valera, de ik-verteller, is bedachtzamer en tamelijk filosofisch ingesteld. Hij wil graag piloot worden. Het boek speelt zich af in de jaren zestig van de twintigste eeuw en begint met de keuring voor de militaire dienst. De keuringscommissie bestaat uit een oud mannetje en een dikke dokteres, allebei in een witte jas, en een jonge majoor.
"Heel zijn stralende, opgewekte verschijning vertelde je dat de majoor een optimist was. Tenslotte hebben de dingen verschillende kanten, het is maar hoe je het bekijkt. De een kijkt naar een plas en ziet gewoon een plas, maar de ander kijkt naar een plas en ziet de sterren, die zich erin weerspiegelen. Zo'n rekruut die daar staat is natuurlijk gewoon een blote jongen, maar als hij zich tot regel stelt zich strikt aan de krijgstucht te houden, de militaire reglementen en de bevelen van zijn meerderen op te volgen en zijn bekwaamheden als soldaat voortdurend te verbeteren, dan kan hij bij de politieke en militaire opleiding nog een uitblinker worden, en uitblinkers zijn per slot van rekening ook gewoon maar blote mensen."
De optimistische majoor stelt niet veel vragen en de jongens worden zonder omhaal goedgekeurd. In de rest van de novelle komt de lezer aan de weet wat er in de tijd voorafgaand aan de keuring zoal is voorgevallen in het leven van de twee. Dat mogen voor een deel alledaagse dingen zijn, maar ze zijn verteld met een humoristische blik, en met - onnadrukkelijke - diepgang. Aan het eind van het boek komen we terug bij de keuring van het begin - en begrijpen we dat de vriendschap tussen de jongens intussen in een nieuwe fase is gekomen en dat ze beslist verschillende richtingen zullen inslaan.
De vertelstijl is licht en fris en met veel details, en de duidelijk Vlaamse kenmerken van de vertaling, door Geert D'Haese, doen het goed. Alleen de omslagillustratie bevalt me niet. Wat moeten die twee nare, lelijke mannetjes op de kaft?
Wojnowitsj kreeg in 1990 zijn Russisch staatsburgerschap terug. Nu moet ik het boek over soldaat Tsjonkin nog terugvinden.
Wladimir Wojnowitsj: Twee vrienden. Masereelfonds, Gent, [1982]. 179 blz.
Laatste reacties